بیرجند شهری شگفت انگیز در شرق کشور ماست با جاذبه های تاریخی و طبیعی فراوان و در دوره های مختلف تاریخ بدلیل قرار گرفتن در مسیر تجاری هند از رونق زیادی برخوردار بوده است. وجود کاروانسرا ها و بازارهای کوچک و بزرگ، اقتصاد پر رونق آن را در گذشته ثابت میکند. مجموعه باغ، عمارت ، ارگ و بناهای دیگر شهر به همراه مزارع کشاورزی و جاذبه های طبیعی خارج از شهر و مقاصد گردشگری دیدنی بیرجند است.
جغرافیای بیرجند در استان خراسان جنوبی از شمال به قائنات، از شمال شرق به زیر کوه، از قسمت شرق به درمیان و سربیشه، از جنوب به خوسف و از غرب به سرایان محدود میشود
آب و هوای بیرجند نیمه بیابانی است. زمستانی سرد و تابستانی گرم و خشک دارد. متوسط دمای سالانه 16 درجه سانتیگراد و میانگین بارندگی سالانه 35.8 میلیمتر در بیرجند است. این شهر همچنین در ارتفاع 1470 متری از سطح دریا واقع شده است.
با ماشین مسیر تهران به بیرجند از شهرهای گرمسار و سمنان می گذرد و به طبس و سپس بیرجند می رسد. فاصله تهران تا بیرجند حدود 1065 کیلومتر است و با ماشین 12 ساعت و نیم طول می کشد.
با اتوبوس از جنوب تهران به سمت بیرجند حرکت میکنند. مسیر تهران تا بیرجند با اتوبوس حدود 16 ساعت طول میکشد. همچنین اتوبوسهای مسافربری به مقصد بیرجند از شهرهایی مانند مشهد و زاهدان وجود دارد.
پرواز با هواپیما چند روز در هفته از بیرجند به مشهد و تهران پرواز وجود دارد. از تهران تا بیرجند با پرواز هواپیما حدود یک ساعت و نیم طول می کشد.
قطار از بیرجند ایستگاه راه آهن ندارد. بنابراین باید از تهران به طبس با قطار سفر کنید. سپس پس از 3 ساعت رانندگی از طبس به بیرجند میرسید. از تهران تا طبس با قطار حدود 17 ساعت طول می کشد.
بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت بیرجند ۲۰۳۶۳۶ نفر بوده است. پر طرفدارترین محصولات سنتی و غذایی که بخشی از اقتصاد سنتی این شهر است.
این محصولات عبارتند از:
زیتون روسی، آلو، انجیر، توت سفید خشک، بادام وحشی، گردو، شیرینی های سنتی، هلو خشک، نان سامانو و نان زردی.
همچنین محصولات دیگری در این شهرستان وجود دارد که به شهر و کشورها صادر میشود: مانندعناب ، زعفران، زرشک، کشک و قره قروت (کشک سیاه).
منطقه ویژه اقتصادی بیرجند یک مرکز صنعتی در این شهرستان است. صنایع تولید هیدروکربن، ورق های پلی کربنات، لبنیات، فرآورده های چوبی، زغال فشرده، سیلیس، سنگ در این زمینه فعال هستند.
در اواخر امپراتوری ساسانی، زرتشتیان کرمان و یزد شهر بیرجند را به عنوان آبادی در حاشیه کویر و در مسیر عبور از کویر به شمال خراسان و ماوراءالنهر تأسیس کردند. سنگ نگاره ها و کتیبه های موجود در شهر به زبان اشکانی نشان از قدمت چندین هزار ساله بیرجند دارد.
علاوه بر این، گورستانهای زرتشتیان در بیشتر روستا و آتشکده های متعدد در این منطقه، سابقه طولانی بیرجند را ثابت میکند.نام برخی از روستاهای نزدیک بیرجند از زبان پهلوی باقی مانده و ریشه اساطیری دارد.
پس از ورود اسلام ، بیرجند توسعه بیشتری را تجربه کرد. برخی از کتب تاریخی این شهر را چنین توصیف کردهاند: «آب بیرجند از کاریز (قنات) تامین میشود و مردم همگی شیعه هستند. در اواخر دوره صفویه ، با نفوذ کشورهای اروپای غربی به هند و شرق آسیا، از طریق دریا و خشکی، مسافران، سیاحان و یا کار گزاران اغلب از بیرجند دیدن می کردند، زیرا در مسیر اصلی ارتباط قرار داشت.
بیرجند شهری با جاذبه های گردشگری متعدد است.
برخی از آنها ارزش تاریخی دارند و می توانید آنها را در داخل شهر بیابید:
مجموعه باغ و عمارت اکبریه
یونسکو این مجموعه را به عنوان یکی از باغ ها در فهرست میراث جهانی به ثبت رسانده ، که این بنا و محوطه آن متعلق به دوره قاجاریه با سبک معماری باغها شامل دو عمارت، یک حوض و یک باغ محصور در داخل شهر ساخته شده است.
برخی از قسمتهای عمارت اکبریه اکنون به موزه مردم شناسی و باستان شناسی تغییر یافته است که در آن می توانید فسیل های بسیار جالبی از این منطقه را مشاهده کنید.
مدرسه شوکتیه
ساخت این بنا به سال 1906 برمی گردد و در ابتدا با 7 معلم اتریشی، چند مترجم ایرانی و 40 دانشجو شروع به فعالیت کرد. گفتنی است این مدرسه بعد از دارالفنون تهران و رشدیه تبریز سومین مدرسه با روش های نوین تدریس در ایران بود.
قلعه تاریخی بیرجند
این مجموعه دفاعی یک جاذبه تاریخی است که بر روی تپه ای مشرف به محدوده شهری شهر قرار دارد. مردم محلی بر این باورند که تونلی از طریق برخی خانه ها به قلعه می رسد. در گذشته این تونل راهی برای انتقال افراد به قلعه برای سرپناه در مواقع اضطراری بوده است.
ارگ کلاه فرنگی (ارگ امیرحسن خان)
این ارگ محل فرمانداری بود که در اواخر دوره زندیه ساخته شد. از نظر فرم معماری، بنا بطور کلی با سایر بناهای شهری متفاوت است. این ارگ به شکل شش ضلعی و در بالا به رنگ مخروطی شکل و سفید است و ارگ کلاه فرنگی دارای تزئینات و مقرنسهای زیبایی است.
باغ و عمارت رحیم آباد
این مجموعه تاریخی شامل حصار، برج های دیده بانی، باغ، عمارت اصلی، حوض، آلاچیق، اصطبل و فضاهای خدماتی است. باغ نمایانگر سبک باغ است به علاوه قدمت این بنا حداقل به دوران زندیه می رسد . در مرکز باغ، معماران عمارتی با ویژگی های معماری اواخر قاجار و سبک معماری اوایل پهلوی ساخته اند.
ارگ بهارستان (باغ های زرشکی)
ساخت این بنا به دوره افشاریه و حدود سال های 1791-1792 برمی گردد. برخی از مورخان معتقدند زمانی لطفعلی خان زند و همراهانش به این ارگ پناه برده و مدتی را در آنجا سپری کرده اند.
اداره پست قدیمی
در گذشته از این بنا به عنوان زرادخانه استفاده می کردند. بعدها تا سال 1362 به عنوان اداره پست در بیرجند مورد استفاده قرار گرفت و امروزه دولت ایران آنرا مرمت و به ساختمان اداری مرکز میراث تاریخی -فرهنگی بیرجند تغییر داده است.
مسجد چهار درخت
قدمت این بنا به اواخر دوره قاجاریه می رسد و در منطقه ای به همین نام قرار دارد که چندین جاذبه گردشگری بیرجند در آن یافت می شود. سازمان میراث ملی ایران آن را در فهرست میراث ثبت کرد. معماری و طراحی مسجد محدود به شبستان است. یک محراب برای شیعیان و دیگری برای اهل سنت وجود دارد.
خانه اعتمادی نیا
این خانه از اواخر دوران قاجاریه که به صورت پلکانی بر روی تپه ای ساخته شده است. این تنها خانه ای است که از 3 پاساژ در سه طرف قابل دسترسی است و دارای بخش های مختلفی از جمله سردر ورودی، هشتی، دالان ، ایوان، حیاط مرکزی و اتاقهای اطراف حیاط مرکزی است. تزئینات این خانه عمدتاً آجرکاری دوره پهلوی است.
مجموعه تکیه نواب
معماران این مجموعه را در دوره قاجاریه به دستور یکی از زنان معتقد به اسلام ساخته اند. از ویژگیهای مهم این بنا تزیینات زیبای از جمله مقرنس، رسمی بندی، کتیبه های گچی و گچبریهای عربی و رنگارنگ است.
بازار بیرجند یکی از جاذبه های مهم گردشگری است و در میان دیگر نقاط شگفت انگیز، کاروان سراهای باستانی دارد. قدمت برخی از آنها به بیش از 300 سال پیش باز می گردد. از آنجایی که این بازار در نزدیکی مرز ها ی پاکستان، افغانستان و حتی هند آن دوران قرار دارد، به بازار بی نظیر منطقه و شرق ایران تبدیل شده است. در گذشته تجار هندی به بیرجند می آمدند و ادویه هندی را به بازار بیرجند وارد می کردند.
در اینجا لیستی از مکان های شگفت انگیز خارج از بیرجند وجود دارد:
ارگ فورگ
این ارگ در روستایی به همین نام در 5 کیلومتری روستای درمیان و در شرق شهر بیرجند قرار دارد.پس از قلعه الموت، این ارگ مهمترین پایگاه نظامی اسماعیلیان بود و آنها فداییان مطلق (گروه های نظامی حاضر به فداکاری) را در اینجا تربیت می کردند. به علاوه آخرین پله معماری آن مربوط به دوره افشاریه است.
باغ و عمارت بهلگرد
این مجموعه در 150 کیلومتری شمال شرقی بیرجند در کنار جاده بیرجند - زاهدان و در روستای بهلگرد واقع شده است. مجموعه باغ و عمارت از بخشهای متعددی مانند ورودی، هشتی، حیاط اندرونی، محل سکونت خدمه، حیاط بیرونی و اصطبل تشکیل شده است. ایرانیان در دوره قاجار باغ و عمارت بهلگرد را به عنوان مکان تفریحی برای حاکمان محلی ساختند.
باغ و کوشک امیر آباد
این مجموعه در 5 کیلومتری غرب بیرجند واقع شده و قدمت آن به اوایل دوره قاجار میرسد.معمار ان در این بنا از نقوش و تزئینات سنتی استفاده کرده اند.
در حال حاضر دولت بخشهایی از این مجموعه را به کتابخانه، دانشگاه، موزه و رستوران و قهوه خانه ها سنتی اختصاص داده است.
سد دره منطقه تفریحی بند دره در نزدیکی بیرجند
بند دره یا سد دره مهمترین محوطه تاریخی بیرجند استکه قدمت آن به دوران زندیه یعنی قرن هجدهم می رسد. آب پشت سد باعث ایجاد دریاچه شده و علاوه بر این، یک منطقه تفریحی در اطراف سد برای بازدیدکنندگان وجود دارد.
در اینجا لیستی از مکان های زیبا در طبیعت خارج از بیرجند آمده است:
درخت بونه راچ دارای درختان کهنسال بسیاری است که قدمت برخی از آنها به 500 سال پیش می رسد که از جمله آنها می توان به بونه راچ، یککه درخت و بونه اشاره کرد.
مزرعه زرشک و زعفران این مزارع با جاذبه منحصر به فرد و رنگهای خاص خود در آبان ماه از جاذبه های گردشگری بیرجند به شمار میروند.
آبشار گیوک
این آبشار در پایین دره ای سرسبز قرار دارد. در سالهای اخیر به دلیل ساخت سد، چشم انداز زیبای خود را از دست داده است. این آبشار در نزدیکی روستای گیوک در 5 کیلومتری جاده بیرجند به کرمان قرار دارد. در مسیر رسیدن به این آبشار باغ های زرشک، بادام، توت، انگور و زردآلو وجود دارد.
آموزش تصویری حرکات بدنسازی
مشاهده
وبلاگ جاذبه های گردشگری
مطلب مرتبط
معرفی بهترین مقاصد سفر 2026- مقرون به صرفه، ایمن و پر طرفدار 
مطلب مرتبط
زیباترین شهرهای اروپا- لیسبون
