» تاریخچه موزه خوشنویسی یا کاخ چهل ستون قزوین

جاذبه های گردشگری قزوین کاخ چهل ستون

وقتی از کاخ چهل ستون مطلب خوانده میشه فکر همه به کاخ چهل ستون اصفهان می رود. شاید کمتر مردم بدانند که قصر چهل ستون دیگری هم در قزوین وجود دارد که به دستور شاه طهماسب ، دومین پادشاه سلسله صفوی ساخته شده است.این کاخ به عمارت پارینه سنگی نیز معروف است که در قلب قسمت تاریخی شهر قزوین واقع شده است. کاخ چهل ستون ، در زمانی که قزوین پایتخت ایران بود ، عمارت پادشاه بوده است.

امروزه کاخ چهل ستون قزوین به موزه خوشنویسی تبدیل شده است و آثاری از برخی از خوشنویسان ایرانی و همراه با آثار تاریخی که از این کاخ بدست آورده اند ، یکی از مکانهای مورد علاقه گردشگری ایران برای گردشگران است.ساختمانی هشت گوش و در دوطبقه به مساحت تقریبی ‎ 500 متر مربع بنا شده‌است. رواقی با ستونهای آجری و قوسهای نیم دایره‌ای بنا را در برگرفته و بر بالای آن ایوانی با ستونهای چوبی استوار گردیده‌است.

نقشه بنا دارای طرحی با محورهای صلیبی و برون گرا و سقف طبقه همکف پوشیده از مقرنس با طرح‌های بدیع و سقف طبقه فوقانی خنچه پوش است.تالار بزرگ طبقه دوم با ارسی های پنج چشمه ای در چهار جهت اصلی به محوطه غلام گردش بالا می پیوندد که دارای سقف بلندی از خنچه پوش بوده است.

کاخ چهل ستون قزوین یکی از زیباترین و با ارزش ترین بناهای تاریخی شهر قزوین در دوره صفویه است. شاه طهماسب به دلیل حملات ترکان عثمانی تصمیم به انتقال پایتخت از تبریز به قزوین گرفت.

با توجه به اشعاری که از تخته چوبی جلوی تالار بیرون آمده است: جمله "مبارک ترین بناهای جهان" که بر اساس نامه های ابجد در سال 1057 هجری قمری ساخته شده است ، گفته می شود که این کاخ در واقع در پنجم ساخته شده است سال سلطنت شاه عباس دوم.

اگرچه در اکثر نقل های تاریخی آمده است که این بنا و باغ به دستور شاه طهماسب صفوی ساخته شده است ، اما برخی منابع می گویند که این بنا در زمان شاه عباس ساخته شده یا به شکل امروزی آن بازسازی شده است. همچنین نقل شده است که آنها برای ساخت این کاخ از کاخ هشت بهشت (8 بهشت) الهام گرفته اند.

مطلب مرتبط ونیز آلپ- جواهری در دل کوه‌های فرانسه

کاخ چهل ستون قزوین بنایی هشت پا مانند است و دارای مساحت تقریبی 500 متر مربع است که بر اساس نقشه معمار ترک در دو طبقه ساخته شده است ، در هر طبقه سالن و اتاق های کوچکی ساخته شده است. نقاشی های طبقه اول نمونه ای از مکتب نقاشی قزوین است و شهرت جهانی دارد.

سقف طبقه اول مقرنس های زیبایی دارد و در انتهای ساختمان یک حوض وجود دارد که مانند استخر در شمال و جنوب ساختمان قرار دارد و آب باعث جریان یافتن هوای داخل ساختمان می شود.

البته فقط حوضچه های مرکزی و جنوبی باقی مانده و تعمیر شده اند اما حوضچه شمالی تخریب شده و جریان آب برای جلوگیری از رطوبت قطع شده است.

کف ساختمان در گذشته یک آجر فرش بود ، اما امروز آن را با سفالهای سفارشی میراث فرهنگی پوشانده اند تا مرمت شود. دسترسی به طبقات پایین و بالا در گذشته از طریق راه پله شرقی که امروز مسدود است و امروزه راه ورودیه اصلی از طریق راه پله شمالی قابل دسترسی است

این راه پله در آجرهای فرش نیز یافت می شد ، اما امروز با مرمر مرمت شده است. این تالار عالی دارای رنگهای زنده و زیبا ، با شیشه های رنگی خود از آلمان است و چهار فصل در باستان شناسی و معماری ایرانی را نشان می دهد . سبز (بهاری) قرمز (تابستانی) زرد (پاییزی) آبی (زمستانی).

نقاشی روی دیوارها و سقف ها در طول زمان آسیب دیده است. با توجه به اینکه کاخ چهل ستون قزوین فرماندار شد و نقاشی ها را با گچ سفید پوشاندند و این باعث آسیب زیادی به تزئین می شود.نقاشی های دیواری طبقه اول نمونه ای از هنر نگارگری مکتب قزوین و دارای شهرت جهانی است. مکتب حاکم بر این نقاشی‌ها از تغییر و تحولات سیاسی نیز تاثیر گرفته، به نحوی که ظهور نادرشاه و مکتب افشاریه در چهل ستون دیده می‌شود. همچنین ظهور قاجار نیز در سومین لایه نقاشی‌های کاخ چهل ستون دیده می‌شد که به مرور زمان از میان رفته‌ است. این دیوارهای مزین به نقاشی و دیوارنگاره‌ ها در نوع خود منحصر به فرد بوده و وجود سه لایه دیوار نگاره حاکی از گذشت ادوار مختلف تاریخی بر آن است

تاریخچه کاخ چهل ستون

صفویان که در ابتدا در اردبیل متمرکز بودند ، در طول حکومت نسبتاً طولانی خود (1736-1501) شهرهای مختلف را به عنوان پایتخت خود اعلام کردند. به ترتیب زمانی ، پایتخت های صفوی در تبریز (1501) ، قزوین (1548) و اصفهان (1598) انتخاب شدند.

صفویان برای حل و فصل هرچه با شکوهتر حکومت خود ، مجموعه های باشکوهی از کاخ ها را در هر یک از این شهرها احداث کردند. از میان بناهای مختلف ساخته شده در این شهرها ، دو کاخ به همین نام معروف به چهل ستون (یا چهل کاخ ستون دار) در هر دو شهر قزوین و اصفهان ساخته شده است.کاخ چهل ستون در قزوین توسط شاه طهماسب اول در سال 1544 و کاخ دیگر در اصفهان به دستور شاه عباس دوم در سال 1647 ساخته شد. شاه طهماسب پس از انتقال پایتخت از تبریز به قزوین ، زمین های معروف به زنگی آباد را از میرزا اشرف جهان خریداری کرد و آنها را به باغچه ای مربع شکل ، معروف به سعادت آباد تبدیل کرد. سپس ، مهندسان و تراشکاران ماهر از سراسر کشور را احضار کرد و به آنها دستور داد تادر باغ ها قصرهای مجلل ، تالارها ، ایوان ها و استخرها ساخته شود.

شاعران مختلف این عمارت به خوبی توصيف كرده اند و اطلاعات كافی برای ديدن باغ اصيل را در اختيار ما قرار داده اند.

بر اساس این توصیفات ، مفسران مختلف بنای اروسی خانه را به عنوان آنچه امروزه با نام چهل ستون شناخته می شود ، تشخیص داده اند. شاهزاده فرهاد میرزا معتمدالدوله در خاطرات خود ذکر می کند که این بنا غرفه شاه طهماسب بوده است. بر اساس توصیفات تاریخی ، غرفه شب طهماسب در وسط باغ قرار گرفت و توسط آثار متعددی احاطه شده است. بسیاری از این بناها در زمان شاه اسماعیل دوم تخریب یا به طور کامل اصلاح شدند. بعداً ، شاه عباس اول و شاه عباس دوم ساختمانهای دیگری به مجموعه افزودند.

با این حال ، این ساختمانها اهمیت خود را از دست دادند و با انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان ، ویران شدند. در دوره قاجار ، باقرخان سعدالسلطنه ، فرماندار قزوین از سال 1927 تا 1933 ، مجموعه سعدیه را در باغ فوق الذکر ساخت. لازم به ذکر است که اروسی خانه حداقل تا سال 1921 به غرفه شاه طهماسب معروف بود ، اما پس از مرمت های سعدالسلطنه به چهل ستون تغییر نام یافت. در دوران پهلوی ، بخشی از باغ به دلیل پیشرفت های جدید شهری از بین رفته و قسمت های دیگر آن توسط ساختمان های اداری دولتی اشغال شده است. در همان دوره ، این ساختمان در سال 1957 به موزه قزوین تبدیل شد. امروزه ، از بین تمام بناهای باشکوه گذشته که بخشی از باغ سعادت آباد را تشکیل می دادند ، تنها کاخ چهل ستون از آزمایش زمان جان سالم به در برده است. همانطور که در بالا ذکر شد بناهای سلطنتی دوره صفویه بخشی از باغ سعادت آباد بودند. اما ، به دلیل مداخلات فوق الذکر ، مرزهای اصلی باغ دیگر قابل تشخیص نیستند.

همچنین ، محوطه سازی باغ نمایانگر گذشته آن نیست. طبق توصیف شاعران ، غرفه شاه طهماسب مرکز باغ را اشغال کرده و دو استخر آن را در ضلع های شمالی و جنوبی احاطه کرده است که توسط نهرهای جاری در اطراف غرفه پر شده است.

ساختمان دو طبقه کاخ به شکل هشت ضلعی نابرابر است که در زمینی به مساحت حدود 500 متر مربع ساخته شده است. در طبقه اول این ساختمان زیبا ، یک سالن مرکزی متصل به ایوان و چهار اتاق دیگر در گوشه ها قرار دارد. اتاق ها قبلاً توسط چهار ایوان اطراف متصل می شدند که امروزه با پنجره های شکسته بسته می شوند ، به جز قسمت شمالی خانه. طراحی نبوغ طبقه اول و ورودی کمی مایل آن امکان تهویه مناسب هوا در تابستان را فراهم می کند.

علاوه بر این ، سه حوضچه کوچک در جنوب ، وسط و شمال سالن نصب شده و به کاهش دمای ساختمان داخلی کمک می کند. حوضچه شمالی طی سالها تخریب شده و دو استخر دیگر نیز نوسازی شده اند. با این حال ، حوضچه های بازسازی شده دیگر فعالیت نمی کنند ، زیرا جریان عبور از ساختمان قطع شده است تا از گسترش رطوبت در ساختمان جلوگیری کند.

نمای خارجی طبقه اول دارای هشت ستون و هشت پایه است که یک گالری را محاصره کرده است. طبقه فوقانی که به راحتی با پله در گوشه گوشه جنوب شرقی به آن دسترسی دارد ، شامل 32 ستون چوبی است که از سقف پشتیبانی می کند. در داخل آن یک سالن به شکل ضربدری وجود دارد که سقف آن برخلاف کف طبقه اول از نظر طراحی ساده تر است. این سالن نور زیادی را از طریق پنجره های ویترای خود دریافت می کند. رنگ این تکه های شیشه (سبز ، قرمز ، زرد و آبی) نمایانگر چهار فصل سال است. بر این اساس ، پنجره ها نمایی از باغ اطراف را ارائه می دهند ، در حالی که این کیفیت از خارج وجود ندارد. برخی از سوابق ساخت طبقه دوم را به شاه عباس اول و برخی دیگر مربوط به دوره قاجار می دانند.

دیوارهای ساختمان با نقاشی های دیواری مفصل تزئین شده بود. با این حال ، در حالی که این خانه در طی مراحل مختلف تاریخ به عنوان دارایی مالکان مختلف در خدمت اهداف مختلف قرار گرفت ، نقاشی های دیوار با گچ پوشانده شد و به بیشتر این نقاشی های دیواری آسیب رساند. با این حال ، بقایای نقاشی های دیواری lazuli و طلا ، و همچنین نقاشی های مینیاتوری در ایوان و نمای خارجی ساختمان هنوز هم می توانند بازدیدکنندگان را به خود جلب کنند.