وبلاگ جاذبه های گردشگری
» دهانه غلامان ایران ، شهری تاریخی از دوره هخامنشی
معماری سنتی هخامنشی با معماری بومی
شهری باستانی به نام دهانه غلامان ایران با محوطه تاریخی است ودر شهر سوخته، شکوه و عظمت امپراطوری هخامنشی را در شهر مدفون شده دهانه غلامان ببینید. برای دیدن جلوهای از بزرگی پادشاهی اشکانیان و ساسانیان هم میتوانیدبه کوه خواجه و قلعه سام بروید و در نهایت تمدن و فرهنگ باشکوه ایران را در ده ها محوطه و آثار به یادگار مانده در سیستان و بلوچستان ببینید.
تاریخچه دهانه غلامان
این شهر که در زیر توده عظیمی از شن و ماسه دفن شده است ، اولین بار در سال 1339 شناسایی شد و در طی سالهای 1344-1441 مورد کاوش قرار گرفت. این شهر تاریخی دارای ساختمان های عمومی بزرگ ، معابد ، محله های مسکونی ، خیابان ها ، آبراه ها ، محله های نظامی و صنعتی است.
این شهر تنها مکان باستانی هخامنشی است که حاکمیت ایران را بر قسمت شرقی نشان می دهد.
این شهر از بسیاری جهات دارای اهمیت است. از یک طرف ، تنها شهر خشت ولزی هخامنشی شهری است که در آن می توان زندگی مردم عادی و خانه های آنها را در کنار ساختمان ها و ساختمانهای عظیم عمومی یا دولتی به وضوح مشاهده کرد.
شهر هخامنشی بدون برنامه ریزی رشد نکرده است ، ساخت و ساز شهر با یک برنامه مهندسی و برنامه ریزی انجام شده است.باستان شناسان دریافتند که یکی از دلایل اصلی متروکه شدن شهر خشک شدن ناگهانی بستر رودخانه هیرمند است. وسعت این شهر حدود 100هکتار است. بخش مرکزی آن 88 هکتار مساحت، یک و نیم کیلومتر طول و 300 تا 800 متر عرض دارد.
معماران هخامنشی این شهر را از خشت و گل ساختهاند و مانند سایر استقرارهای باستانی منطقهی سیستان با طرح و نقشه چند متر بالاتر از سطح زمینهای اطراف و زمینهای قابل کشاورزی بنا کردهاند.
مطلب مرتبط
بهترین مقاصد مسافرتی مقرون به صرفه برای سال 2026
اهمیت ویژه این شهر باستانی
یکی از دلایل قابل توجه این شهر کمبود یا در واقع نبود آثار باستانی در شهرهای هخامنشی است که هنوز به دست نیامده است ، دهانه غلامان تنها شهری است که از دوران هخامنشی کشف شده است. تنها شهر باستانی این زمان این است که مهندسان آن زمان ابتدا نقشه شهر را می کشیدند و سپس شهر را می ساختند. در اینجا معماری سنتی هخامنشی با معماری بومی سیستان عجین شده است.
محله های مسکونی ، ساختمانهای بزرگ عمومی ، معبد ، خزانه شهر ، منطقه صنعتی و نظامی ، که در منطقه ای به مساحت 100 هکتار از این منطقه ارزشمند واقع شده اند ، نشان دهنده موقعیت مهم شهر زاغه در 5 و قرن های 6 قبل از میلاد در اینجا یکی از نادرترین مکانهای باستانی در فلات ایران است که اطلاعات مفیدی درباره مراسم عبادت را در اختیار شما قرار می دهد.
معماری رسمی هخامنشی و همچنین چگونگی تلفیق معماری محلی و تأثیر تغییرات اقلیمی در ترکیب معماری شهر در کتیبه های دوران هخامنشی از یک ساتراپی در شرق شاهنشاهی با نامهای زرک، زرنگ، زرکا و زرنج نام برده شده که از آن در متون یونانی به نام درنجینا یاد شده است. با توجه به پژوهشهایی که تا به امروز انجام شده است، شاید بتوان گفت که دهانه غلامان منطبق با زرنگ هخامنشی یا زرین مورخانی همچون کتزیاس و ایزیدورخاراسکی است.
ویژگی های دهانه غلامان
بقایای بردگان بازماندگان شهری هستند که زمانی به عنوان مرکز اداری سیاسی ساتراپی (والینشین) زارنگ (زرنج) در امپراتوری هخامنشی خدمت می کردند. اکتشافات نشان می دهد که این شهر در قسمت شمال غربی آن دارای یک محراب مقدس مستطیل شکل با چهار برج مشاهده است. در کتیبه های هخامنشی ، بیستون ، تخت جمشید و نقش رستم از این شهر زارک یا زارنکای نامیده می شود.
مصالح اصلی مورد استفاده در این بنا خشت و گل است که به پنج گروه مختلف شامل خشتهای بسیار بزرگ، خشتهای بزرگ، خشتهای متوسط، خشتهای کوچک و خشتهای هلالی سقف تقسیم میشوند که اندازه گیری آنها به دلیل عدم تکمیل حفاری کاملا مشخص نیست و تنها پهنای 38 سانتی متری و کلفتی 10 سانتی متری آنها شناخته شده هستند.
بخش هایی از بنا دچار حرارت دیدگی بسیار شدید شده بود و آثار حرارت در بسیاری از بخش ها و بویژه در جاهایی که استفاده از آتش در آن ها محرز است مانند اجاقها و کوره ها کاملا عیان است.
مهمترین بناهای محوطه دهانه غلامان ساختمان شماره 3 است با توجه به نوع معماری، پلان، فضاهای موجوددر آن، اجاقها و کوره ها و محرابها در آن، به آن کارکرد مذهبی داده اند.
آثار سوختگی، خاکستر و استخوان های ریز نیم سوخته در داخل اجاقها و روی سکو محرابها، مکان های مخصوص نگهداری آتش، شواهدی از آیین های پرستشی مردم این شهر به دست میدهد. احتمالا طبق پژوهشها، آیین مردم دهانه غلامان، نوعی زرتشتی گری اولیه بوده است. بنای شماره 2 نیز از بناهای مهم دهانه غلامان است که با توجه به نوع معماری و تقسیم بندی فضایی آن بهعنوان یک ساختمان اداری یا بایگانی و خزانه یاد میکنند. ساختمان شماره 15که توسط سیدسجادی کاوش شده ، از بناهای مورد اهمیت دهانه غلامان است.
این بنا دارای یک پلان مربعشکل، به ابعاد حدود 50 متر در 50 متر است، از 36 اتاق تشکیل شده است که همگی مستطیلشکل و شبیه به هم هستند. در یکی از اتاقهای آن، یک نقاشی دیواری که شاید بتوان گفت از معدود نقاشی های دیواری دوران هخامنشی است، کشف شده است. کاربرد این بنا نیز جزء بناهای عمومی بوده و کارکرد مذهبی و صنعتی داشته است. تمامی بناهای دهانه غلامان از خشت در ابعاد مختلف ساخته شده اند.
دهانه غلامان نامی برگرفته از تنگهای طبیعی با همین نام است که چون دهانه یا تنگه مورد نظر از راههای ورودی به داخل فلات بوده در قرون متاخر برده فروشان از طریق این تنگه بردههای آفریقایی را به خاک ایران وارد می کردند و به همین دلیل به این نام مشهور شده است.
از نکات قابل توجه بیشتر خانهها دارای پنجره یا بادگیر بودند، وزش بادهای معروف 120 روزه سیستان جهت درهای ورودی خانه ها در ضلع جنوبی ساختمان قرار میگرفت. این شهر برج و بارو ندارد و این خود نشان دهنده امنیت این شهر در آن روزگار بوده است.
آنچه که می تواند برای گردشگران در این محوطه باستانی قابل توجه باشد آثاری شامل اتاق ها، تاسیسات مختلف، آسیابها، کوره، انبارهای کوچک، وسایل و ابزار کار، سنگ ساب، سنگ آسیاب، ابزار سایش و دیوارها و خانههای بجا مانده از دوران هخامنشی است.
